Örtüaltı Yetiştiriciliği

ÖRTÜALTI YETİŞTİRİCİLİĞİ

Farklı iklim bölgelerine sahip olan ülkemizin özellikle Ege ve Akdeniz bölgelerinde örtüaltı sebzeciliği yoğun olarak yapılmaktadır. Sonlarda yetiştirilen en önemli sebzeler domates, hıyar, biber, patlıcan, kavun ve kabaktır.

Örtüaltı Yetiştiriciliği

ÖRTÜALTI YETİŞTİRİCİLİĞİ

Farklı iklim bölgelerine sahip olan ülkemizin özellikle Ege ve Akdeniz bölgelerinde örtüaltı sebzeciliği yoğun olarak yapılmaktadır. Sonlarda yetiştirilen en önemli sebzeler domates, hıyar, biber, patlıcan, kavun ve kabaktır.

Bu  dersimizde siz üreticilerimize daha fazla gelir getirecek olan örtüaltı sebzeciliğini tanıtarak bazı önemli sebzelerin yetiştirme tekniğini aktarmaya çalışacağız.

Bundan böyle kış mevsimi boyunca sebze üretimine devam edeceğiz.

Unutmayalım ki Seracılık; Bilgi, Sermaye ve Çalışma gerektiren bir yetiştirme sistemidir.

ÖRTÜALTI YETİŞTİRİCİLİĞİ NEDİR?

Dış iklim faktörlerinin etkisini kaldırarak, gerekli özel çevre koşullarının yaratılması ile alçak ve yüksek sistemler içinde yapılan sebze,  meyve  ve  süs  bitkileri  yetiştiriciliğine  genel  anlamda “ÖRTÜALTI YETİŞTİRİCİLİĞİ” denmektedir. Bu sistemler için de cam ya da plastikle örtülü yüksek yapılar “SERA” olarak adlandırılmaktadır.

ÜLKEMİZİN DURUMU

Ülkemizde seracılık 1940’lı yıllarda Antalya’da başlamış ve bugün Samandağı’ndan Yalova’ya kadar kıyılarımız boyunca yaygınlık kazanmıştır. İlk yıllarda yavaş gelişmesine rağmen büyük tüketim merkezlerine kolay ve çabuk ulaşımın sağlanması ve örtü materyali olarak plastiğin kullanılması ile hızlanan örtüaltı üretimimiz 1970’li yıllarda  en  yüksek düzeye  ulaşmıştır.  Öte  yandan  kıyılardan uzaklaştıkça iklimin uygun olduğu vadilerde ve sıcak su kaynakları bulunan yörelerimizde örtüaltı tarımı doğanın sağladığı avantajlar ile gün geçtikçe kendini gösteren daha bilinçli bir işletmecilik ile büyük ilerlemeler kaydetmektedir.

300.000  DEKAR  SERA

Başlangıçta Akdeniz bölgesinde yoğunlaşan örtüaltı yetiştiriciliği, son yıllarda Çukurova’da alçak ve yüksek plastik tüneller şeklinde yaygınlaşmaya başlamış örtülü alanlarımız bugün 300.000 dekarın üzerine çıkmıştır.

FAZLA ÜRÜN FAZLA GELİR

Örtüaltı yetiştiriciliği diğer tarım kolları arasında, yüksek tesis ve işletme giderleri gerektiren, daha fazla teknik bilgi ve beceri ile, sürekli ve daha çok uğraşı isteyen bir işletme biçimidir. Ancak; açık tarla ziraatine nazaran 5-6 kat daha fazla ürün getirir ve bunun karşılığında 8-10 kat daha fazla gelir elde edilir.

BÜTÜN  SEBZELER  SERADA  YETİŞTİRİLEBİLİR

Bugün örtüaltı yetiştiriciliğinde (biberde çok az olmak üzere) tamamı F1 hibrit sebze tohumları kullanılmakta Ekim ayından itibaren (tarla ürünü çıkıncaya kadar) her türlü sebzeyi cam ve plastik seralarda üretmek mümkün olmaktadır.

İLK SIRADA DOMATES GELİR

Örtüaltı, yetiştiriciliğinde üretimde birinci sırayı domates alır. Bunu hıyar, biber, patlıcan, kavun, kabak ve karpuz takip eder. Ancak, Çukurova yöresinde alçak plastik tünellerde karpuz üretimi hakimdir.

ÜRETİM  ÜÇ  DÖNEMDE YAPILIR

– Sonbahar dönemi,

– Kış (tek mahsül) dönemi,

– İlkbahar dönemi

Plastik  seralarda  yalda  iki  mahsul  yetiştirilmesi  ısıtma masraflarından kaçınmak açısından uygundur. Ancak, cam seralarda genellikle Tek Mahsul yetiştiriciliği yapılır.

BAŞARI SİZE BAĞLIDIR

Örtüaltı yetiştiriciliğinde üretimin ilk halkasını uygun toprak hazırlığı teşkil eder. Doğru çeşit seçimi ve ucuz’ bir ısıtma ile teknik bilgi ve beceri bu üretim kolunu ancak cazip hale getirir. Aksi halde tesis masrafları  çok  yüksek  olan  bu  sektörde  beklenen  gelişme sürdürülemez.

Şimdi beraberce seralarımızda yoğun yetiştiriciliği yapılan önemli sebzelerimizin yetiştirme tekniklerini ayrı ayrı ele alalım.

ÖRTÜALTI DOMATES YETİŞTİRİCİLİĞİ

Ülkemiz örtüaltı tarımında yoğun olarak yetiştirilen en önemli sebze türüdür. Ülkemiz seralarının % 50’sinde domates yetiştirilir.

UYGUN  ÇEŞİT,  UYGUN  DÖNEM

Cam ve plastik seralarda başarılı bir domates yetiştiriciliği için öncelikle çeşit ve yetiştirme zamanın iyi seçilmesi gerekir.

Yetiştirme döneminde uygun kuvvetli gelişen yüksek verimli, kaliteli, hastalıklara dayanıklı, raf ömrü uzun olan çeşitleri tercih etmeliyiz.

TOHUM  EKİMİ

Domatesin uygun ekim tarihleri yetiştirme ortamına ve bölgeye göre değişmektedir.

– Sonbahar döneminde Temmuz-Ağustos’un ilk haftası

– Tek mahsul döneminde Eylül ortası Ekim’in ilk haftası

– İlkbahar döneminde Kasım sonu-Aralığın ilk haftasında tohum ekimi yapılır.

EN UYGUN FİDE HARCI

2 kısım çiftlik gübresi + 2 kısım orman toprağı + 1 kısım dere kumu veya 4 kısım Çiftlik gübresi + 2 kısım bahçe toprağı + 1 kısım dere kumu şeklinde hazırlanır.

Bu oranlarda hazırlanan harç tüm sebzelerin fide yetiştiriciliğinde de kullanılabilir. Harç; kullanılmadan önce mutlaka ilaçlanmalıdır.

KASALARA TOHUM EKİLİR

8-10 cmderinliğinde 40×60 cm genişliğindeki kasalara harç doldurulur. Her kasaya 4-5 gramtohum gelecek şekilde ekim yapılır ve tohumların üzeri1.5 cmharç ile örtülür. Bolca sulanır. Gerekirse üzerleri çimlenme başlayıncaya kadar cam veya plastik ile kapatılır, 5- 10 gün içinde çimlenen tohumlar mutlaka şaşırtılmalıdır.

ŞAŞIRTMA  GEREKİR

Domates fidelerinin kotiledon yaprakları (ilk çıkan karşılıklı iki yaprak) tam olarak açılıp, yere paralel duruma gelince plastik torba veya  kutulara  şaşırtılır.  Şaşırtmayı  yaparken  fideleri  kotiledon yapraklarından  tutmak gerekir.  Şaşırtma akşam  üstü  havanın serinlediği saatlerde yapılır. Gerekli tüm bakım işlerinden sonra fideler ortalama 3 hafta sonra dikime hazır hale gelir. Dikim zamanı fazla geciktirilmemelidir. 4-6 yapraklı fideler dikime hazırdır

FİDE DİKİMİ NASIL YAPILIR?

Fide yetiştirilirken bir yandan da serada dikim hazırlıkları, gerekli temel gübreleme ve ilaçlama işleri yapılır.

Dikim kuzey-güney yönünde çift sıralı yapılır. Böylece bitkiler ışıktan en iyi şekilde faydalanır ve meyveler daha erken olgunlaşır.

DİKİM  MESAFELERİ  FARKLIDIR

– Dikim mesafesi;

– çift ürün yetiştiriciliğinde 90x50x40 cm

–  tek ürün yetiştiriciliğinde 100x50x45 cm olmalıdır.

Dikim öncesi fide torbaları sulanır ve böylece torbadan kolayca çıkarılan topraklı fideler yukarıdaki ölçülerde dikilir. Gerekli su ve çapa işleminden sonra her bitki ayrı ayrı ipe alınır.

Gerekli gübre, toprak ve yaprak analizine göre uygulanmalıdır.

BUDAMA YAPILMALI

Budama koltuk alma, yaprak alma ve sürgün alma şeklinde yapılır. Yaşlı, hastalıklı ve fizyolojik olarak hayatiyetini kaybetmiş yapraklar alınır. Böylece ışıklanma ve havalanma kolaylaşır.

TEPE ALIMI

Çift ürün yetiştiriciliğinde meyvelerin çabuk olgunlaşması ve kaliteli olması için tepe alımı yapılır. Bırakılmak istenen salkımın 2 yaprak üzerinden tepe alınır.

 

TOZLANMAYA YARDIMCI  OLALIM!

Tozlanma ve döllenmeye yardımcı olmak için ya hergün saat 10.00– 15.00 arası, bitkileri sallamak gerekir, yada vibratör ile her çiçek salkımına tek tek dokunulur.

VERİM

Hasat tohum ekiminde 4-5 ay sonra başlar. Hasat zamanı pazar uzaklığına göre saptanır ve olgunluğa yakın meyveler hasat edilir. Verim çeşide göre değişir. Genelde 13-25 ton arasıdır.

DİKKAT!

2-3 yılda bir toprağın 30-40 cmaltındaki pulluk tabanını kırınız. Her türlü  bilgi  için  ilgili tarım  kuruluşlarına başvurmaktan kaçınmayınız.

ÖRTÜALTI BİBER YETİŞTİRİCİLİĞİ

Ülkemiz biber ekim alanı ve üretim miktarı açısından dünya ülkeleri arasında ön sıralarda yer almaktadır.

Toplam sera sebzeciliği içinde biber yetiştiriciliğinin yapıldığı kısım yaklaşık % 15’lik alanı kapsamaktadır.

BİBER YÜKSEK GELİR SAĞLAR

Ülkemizde  örtüaltı  biber yetiştiriciliği  üreticiye de  iyi gelir sağlamaktadır.  Bunun sonucunda özellikle batı  ve güney sahil şeridinde yayılma göstermektedir. Akdeniz kıyı şeridinde Antalya’nın Demre, Finike ve Kumluca ile İçel’in Kazanlı üretim sahalarında yoğun sera biber yetiştiriciliği vardır.

KIŞ VE İLKBAHAR  DÖNEMİ  UYGUNDUR

Örtüaltı biber tarımı genelde tek ürün ve ilkbahar ürünü şeklinde yapılmakla beraber, domatesin sonbaharda virustan fazla derecede zarar görüyor olması nedeniyle bazı çiftçilerimiz tarafından sonbahar ürününde de biber yetiştirilmektedir.

TOHUMA  DİKKAT

Seralarımızda populasyon niteliğinde,ve tescil edilmemiş.yöre.sel tohumluklar kullanılmakta iken, son yıllarda örtüaltı tarımı için tescil edilmiş veya üretim izni almış çeşitler dikilmeye başlamıştır.

Ayrıca, seralarımız için gerekli biber tohumluğunun çok düşük bir miktarı hibrit tohumla karşılanmaktadır.

İYİ ÇEŞİT SEÇİNİZ

Biber yetiştiriciliğinde başarıya ulaşmanın ilk şartı yetiştirme dönemi  için  uygun  çeşidin  seçimi,  bunu  takiben  sağlıklı  fide yetiştirmektir.

İYİ  BİR HARÇ HAZIRLAYIN

Tohum ekimi yapılacak harç ile fide yetiştiriciliği yapılacak harcın çok iyi hazırlanması mümkün olduğu kadar mantari hastalıklardan ari ve besin maddelerince zengin olması gerekir. Domates için hazırlanan harcın aynısı kullanılır.

TOHUM  EKİMİ

Biber tohumları yine kasalara sırayla ekilir ve üzerleri harç ile kapatılır. Bolca sulanır. Çimlenme tamamlanıncaya kadar yeterli rutubet sağlanmalıdır. Sulama biber tohumlarının çimlenmesinde çok önemlidir. Ancak aşırı rutubetten kaçınılmalıdır.

ŞAŞIRTMA YiNE TORBALARA

Tohum çimlendikten sonra kotiledon yaprakları tam iriliğine ulaşmalı   ve   birinci   gerçek  yaprak  görüldüğünde   bitki zararlandırılmadan harç dolu keselere, saksılara veya diğer fide yetiştirme ortamlarına şaşırtılmalıdır.

FİDE  DİKİMİ

Fideler seradaki asıl yerlerine dikilmeden önce sera içerisinde gerekli toprak hazırlığı özenli bir şekilde yapılmalıdır.

Yetiştirilen pişkin fideler günün sıcak saatleri dışında seraya dikilmelidir. Böylece fidelerin tutma oranı artırılır.

DİKİM  MESAFELERİ  DEĞİŞİR

Tek sıra dikiminde 70×30 cm veya 80×30 cm.

Çift sıra dikimde 30×65-90 cm ve 30×50-100 cm mesafelerle dikim yapılır. Dekara 4500-5000 fide dikilmelidir.

KÖK BOĞAZINA DİKKAT

Seralarda büyük ürün kaybına neden olan kökboğazı yanıklığı hastalığına karşı, biber bitkisinin kökboğazının sulama suyu ile temas etmemesine özen gösterilmelidir.

Eğer damla sulama yapılmıyorsa,  boğaz doldurma işlemi yapılarak sulama arkları açılabilir.

BİBER’DE ASKIYA ALINIR!

Bitkiler büyüdükçe yanlara yatmaması için ya domates gibi askıya alınır, ya da her iki tarafından geçirilen tel ile destek sağlanmalıdır.

İYİ GÖZLEM YAPMALISINIZ!

Bitkiler gelişim dönemi boyunca yakından izlenmeli ve hastalık- zararlı mücadelesine özen gösterilmelidir. Özellikle nemli ortamlarda Botrytis, kuru havalarda da külleme hastalıklarına dikkat edilmelidir.

HASAT ZAMANINDA YAPILMALI

Biberin hasat olgunluğu çeşit ve bölge şartlarına göre değişir. Biber uygun büyüklüğü aldığında hasat edilmelidir. Çok körpe iken toplanırsa  yola  dayanımı  azalır.  Fazla  geç  toplamakta  kalite özelliklerinin düşmesine neden olur. Bir dekar seradan 3-5 ton verim elde edilir.

ÖRTÜALTI PATLICAN YETİŞTİRİCİLİĞİ

Anavatanı  Hindistan olan Patlıcan sıcağı seven bir bitkidir. Serada yoğun üretimi yapılan sebzelerden domates, biber ve hıyardan sonra 4. sırada yer alır. Fazla sıcaklık istemesi nedeniyle ısıtmasız seralarda üretimi yapılmazken son yıllarda yeni çeşitlerin ülkemize girmesi örtü altında patlıcan üretiminin artmasına neden olmuştur.

İKLİM VE TOPRAK İSTEKLERİ NASIL?

Patlıcanın istediği en uygun sıcaklık 25-30°Cdir. Gece sıcaklığı15°Cnin altında ise meyve tutumu görülmez. Bu şartlarda döllenmeyi sağlamak için bitki büyüme düzenleyicilerine ihtiyaç gösterir. Düşük sıcaklıklarda gelişme yavaşlar ve0°C’de bitki donmaya başlar.

Toprak isteği bakımından fazla seçici olmamasına rağmen, turfandacılık için, sıcak, drenajı iyi, kuvvetli, pH değeri 6-7 olan topraklar idealdir.

Işığıda çok seven patlıcan için ışık şiddeti ve ışıklanma süresi önemlidir. 14-16 saatlik uzun günleri sever. Patlıcan kısa günlerde zayıf gelişir.

FİDE  UZUN  SÜREDE  YETİŞİR

Örtüaltı yetiştiriciliğinde fide yetiştirmenin çok önemli bir yeri vardır. Patlıcan fideleri diğer sebze fidelerine göre daha uzun yetişme dönemi gösterir. Ayrıca, fide yetiştirme her dönem ve farklı örtü tipleri için önemli farklılıklar göstermektedir.

ÖNCE FİDE HARCI  HAZIRLAYALIM

Çiftçilerimiz genel olarak toprak ile bol miktarda çiftlik gübresi karıştırarak kompost yaparlar. lyi bir kompost aşağıdaki malzemelerle hazırlanır.

– İyi yanmış (ihtimar etmiş) çiftlik gübresi

– Orman veya bahçe toprağının üst kısmı

– Dişli pirinç iriliğinde kum,

Üç  malzemenin  karışma oranı  toprağın  kalitesine göre ve yetiştirme dönemine göre değişebilir.

Tek mahsul yetiştiriciliği için; 1 kısım çiftlik gübresi + 1 kısım orman toprağı,

İlkbahar yetiştiriciliği için; 4 kısım çiftlik gübresi + 2 kısım orman toprağı + 1 kısım kum karıştırılır.

TOHUM  EKİMİ

Örtü altında yetiştiriciliği yapılan patlıcan çeşitleri ithal hibrit çeşitler olduğu için pahalıdır. Bu nedenle, tohum zayiatı verilmeden sağlıklı fideler elde edilmelidir. tohum ekimi, uygun sıcaklıkta elle serpme olarak yapılabildiği gibi sıraya da yapılabilir. m2 ye 2-4 gramtohum ekilir.

NE ZAMAN EKELİM  

–  Tek ürün yetiştiriciliğinde tohum Ağustos başına

–  Çift ekim yetiştiriciliğinde Ekim-Aralık aylarında ekilir.

Tohum ekiminden sonra üzeri0,5 cmkalınlığında elenmiş harçla örtülmelidir. Çıkıştan itibaren bitkiler direkt güneş altında tutulmamalı tedrici olarak alıştırılmalıdır.  Kotiledon yapraklarının tâm olarak teşekkül edip ortasından ilk hakiki yaprağın görülmesi şaşırtma zamanının geldiğini gösterir.

ŞAŞIRTMA  DİKKAT İSTER

Şaşırtma  15×15 cm  boyutundaki  naylon  torbalara yapılır. Şaşırtılan bitkiler hassas olduğu için 2-3 gün direkt güneş ışığından korunmalıdır. Fide torbaları fidelerin yaprakları birbirine değmeyecek sıklıkta yerleştirilmeli yada sonradan seyreltilmelidir. İyi bir fidenin büyümesine devamlı müsaade edilmeli taze pişkin halde, eni boyu eşit ve çiçek tomurcuğu oluşmuş olmalıdır.

FİDE  DİKİMİ

Seraya dikim 100x60x50 cm veya 80x50x50 cm ölçülerle;

tek üründe

– ısıtılan seralarda Eylül ayında

– ısıtılmayan seralarda Ekim ayında yapılır.

lkbahar yetiştiriciliğinde ise; Şubat ayı ortasında yapılır.

ÖNEMLİ BAKIM İŞLERİ!

Patlıcan da serada askıya alınmalıdır. Ancak patlıcanların 3-4 gövdeli büyümesine izin verilir. Bu nedenle her gövde ayrı ayrı askıya alınır.

Yine yaprak, dal ve sürgün budaması yapılır. 3-4 ana gövde dışındaki tüm sürgünler kesilir. Yan sürgünlerin bir meyve ve bir yaprak sonrası ucu alınır.

VERİM

Patlıcan

– Ağustos ayında tohum ekiminden sonra yaklaşık 3 ay sonra hasata gelir.

– Ekim ayında yapılan ekimde ise hasat 5-6 ay sonra başlar. Normal iriliğe gelen meyvalar hasat edilir. Bitki başına verim 3-3,5 kgdır.

ÖRTÜALTI HIYAR YETİŞTİRİCİLİĞİ

Hıyar seralarda yetiştirilen en önemli sebzelerden biridir. Sera alanlarının % 18’inde hıyar üretimi yapılmaktadır. En fazla ilkbahar döneminde olmak üzere tek mahsul ve sonbahar dönemlerinde de önemli seviyede yetiştirilir.

HIYAR  NE İSTER?

–  Hıyar besin maddelerince zengin kaba yapılı iyi drene edilmiş su tutma kapasitesi yüksek sıcak toprakları ister.

–  Hıyar 0.5-5°Carasında üşür ve-2°Cde bitki donar.

Çimlenme için optimum 20-22°Csıcaklık gerekir. Hava sıcaklığı ve optimum olarak gündüz 21-25°C, gece 15-18°Colmalıdır. Işıklanma süresi ise 14 saattir.

ÜRETİME NE ZAMAN BAŞLAYALIM?

Yetiştirici, hıyar üretimine uygun bir çeşitle başlamalıdır. Seralarda hıyar yetiştiriciliğinde yıl boyu devam eden ekimler yapılmaktadır ve her yetiştirme dönemi için tavsiye edilen çeşitler farklıdır. Bununla beraber ekim ve dikimlerin yoğunlaştığı dönemler vardır. Bu dönemler şöyledir.

 Yetiştirme  Dönemi

Tohum Ekim tarihi

Erken Sonbahar

Ağustos

Geç Sonbahar

Eylül’ün ilk yarısı

Tek Mahsul

Ekim ayının ikinci yarısı

Erken İlkbahar

 Aralık ayının ikinci yarısı

Orta İlkbahar

Ocak ve Şubat

Geç İlkbahar

Mart’tan itibaren Mayıs ortalarına kadar,

FİDE  YETİŞTİRELİM

Başarılı yetiştiriciliğin en önemli şartlarından biride kaliteli fide yetiştirmektir. Kaliteli fide iyi bir fide harcı, iyi bir bakım ve fide yetiştirme ortamı ile temin edilir. Geleneksel olarak fide harcı iyi yanmış çiftlik gübresi toprak ve kum karışımından hazırlanır. Çiftlik gübresi en az üç ay önce temin edilmeli iyice yanmış olmalı ve bitkiye zararlı maddeleri ihtiva etmemelidir.

YA FİDE YADA DOĞRUDAN EKİM

Tohum ekimi ya doğrudan seraya yada torbalara yapılır. Eğer torbalara yapılacaksa önce torbalar harç ile doldurulur. tohum ekim harcı domates harcına çok benzer. Son yıllarda harç yerine torf kullanımı yaygınlaşmıştır.

Harç veya torf ile doldurulan torbanın ortasına bir adet tohum ekilir ve üzeri1 cmharç ile örtülür. Ilk su verilir. Çimlenme ile birlikte ilk hakiki  yaprakları  oluşturan  fidelerin  torbaları  bulunduğu  yerde seyreltilerek yeterli havalanma sağlanır. Fide büyüme devresinde bitki koruma tedbirlerinin ihmal edilmemesi gerekir.

Eğer direkt seraya ekim yapılacaksa; uygun toprak hazırlığından sonra açılan çukurlara önce bir avuç harç veya torf konur ve üzerine tohum ekilir.

FİDE NASIL  DİKİLİR?

Dikimden önce toprak tahlillerine dayalı olarak temel gübreleme yapılır. Dikim için hafif kumlu topraklarda sera düz olarak hazırlanır. Diğer topraklarda ise dikim sırtlara yapılmalıdır. Bu tatbikat büyümenin her safhasında görülen toprak hastalıklarına karşı önemli bir kültürel tedbirdir.

HASTALIKLARA DİKKAT

Hıyar diğer sebzeler içinde hastalıklara karşı en hassas olanıdır. Toprak hastalıkları problem ise tedbir alınması gerekir. Bu amaç için en pratik ve ucuz yol seraların solarizasyonu dediğimiz işlemdir.

FİDE 3-5 YAPRAKLI OLUNCA

Sonbahar ve tek mahsul dönemlerinde sera boş olduğu için fideler üç hakiki yapraklı olunca, ilkbaharda ise 4-5 yapraklı devrede seraya dikilir.

SIRALAR  KUZEY-GÜNEY  OLMALI

Dikim  istikameti  kuzey-güney  yönünde  olmalıdır.  Dikim mesafeleri çift sıra dikim sisteminde çift sıralar arası100 cm, sıra arası50 cm, sıra, üzeri de tek mahsulde50 cm, sonbahar ve ilkbahar dönemlerinde45 cmdir.

ASKIYA ALALIM

Serada hıyar mutlaka askıya alınmalıdır. Böylece;

– Bütün bakım işleri kolaylaşır,

– Bitkiler arasında hava hareketi sağlanır,

– Hastalık ve zararlı kontrolü kolaylaşır,

– Verim ve kalite yükselir.

Bitki sıralarına paralel yerden 10-15 cmyüksekten ve200 cmyüksekten 2 sıra tel çekilir.

Her bitki ayrı ayrı iki tel arasına çekilen ipe sardırılır.

BUDAMA  NASIL?

Budama yine yaprak, sürgün, sülük ve erkek çiçek toplaması şeklinde yapılır.

TOZLANMAYA  YARDIM

Yine bildiğimiz gibi tozlanma ve döllenmeye yardımcı olmak için 4 dekar seraya 5.000-10.000 arılık bir arı ailesi gereklidir.

Ancak partenokarp  (çekirdeksiz) çeşitler için tozlanma ve döllenme gerekmediği için arı ailesine ihtiyaç yoktur.

VERİM

Meyvalar normal çeşit  iriliğine  gelince  hasat edilir.  Hasat gecikmemelidir. Verim çeşitlere göre değişmekle birlikte 10-20 ton/da arasındadır.

ÖRTÜALTI KAVUN YETİŞTİRİCİLİĞE

Kavun bitkisi ılık, sıcak, güneşli bir hava istemektedir. Kavunlarda gündüz sıcaklığı 20-25°C, gece sıcaklığı18°Cdolaylarında olmalıdır.

EN İYİ TOPRAK

Derin, iyi havalanabilen, besin maddelerince zengin kumlu-tınlı veya tınlı-kumlu toprakları tercih  etmeliyiz.  Soğuk ve  ağır killi topraklarda yapraklar sararır, gövdeler çürür ve bitkiler ölürler, kavun tohumlarının iyi bir çimlenme gösterebilmesi için uygun ortam sıcaklığı 25-30°Cdir. toprak sıcaklığı ise asgari15°Colmalıdır.

YÜKSEK NİSBİ NEM İSTER

Serada kavunların yetiştirme devresinde nisbi nem bakımından istekleri, gece % 80 gündüz ise % 50-65 dolayındadır. Hiçbir zaman nisbi nemi % 40’ın altına düşürmemek gerekir.

GENELDE  İLKBAHAR  ÜRETİMİ  YAPILIR

Kavun üretimi genel olarak ikinci mahsul yetiştiriciliği şeklinde yani  ilkbahar  sezonunda  yapılır.  İlkbahar  sezonun  da  kavun yetiştirmede en uygun tohum ekimi zamanı 15 Aralık-7 Ocak tarihleri olarak tespit edilmiştir. Bu tarih serada bı3lunan 1. mahsül durumuna göre erkene veya ileriye alınabilir. Bildiğiniz gibi kavun gelişebilmesi için yüksek bir toprak sıcaklığı istediğinden erken ekim çok büyük avantaj sağlamamaktadır. Seraya dikim zamanıda yine 1. mahsule bağlı olarak 15 Ocak-15 Şubat arasında değişir.

FİDE  NASIL YETİŞTİRİLİR?

–  Fide yetiştirmesi hıyara çok benzemektedir.

Fide harcı yeteri kadar su-hava ve besin  maddesini ihtiva etmelidir. Yine çiftlik gübresi, toprak ve kum karışımından hazırlanır veya torf kullanılır.

TORBALARA  EKİM

Kavun tohumları daha önceden hazırlanmış olan plastik torbalara derine kaçmamak kaydıyla, yüzlek olarak ekilirler. Hafifçe sulanır ve üzeri polietilen örtüyle örtülür, çıkış başladıktan sonra bu örtü kaldırılır, eğer imkan var ise fidelikte yetiştirilen bu fide torbalarının üzerine alçak tünel tesis edilebilir, bu tesis hem gelişmeye yardımcı olur hem de dondan koruma için bir önlemdir.

Toprak yüzüne çıkan bitkilerin ihtiyaç durumuna göre sulama ve diğer gerekli bakım işlemleri yapılır.

SERAYA FİDE DİKİMİ

Kavun dikilecek sera bir önceki mahsul serayı terlettikten sonra dekara 6-8 ton çiftlik gübresi serilerek güzelce sürülür, eğer toprakta hastalık amilleri varsa gerekli ilaçlamâ yapılır, zira şu anda serada yetiştirilen  mevcut kavun çeşitlerinin toprak hastalıklarına karşı mukavemeti yoktur.

TEMEL  GÜBRELEME  ŞART

1. sürümden sonra toprak analiz raporlârı esas olmak üzere taban gübrelemesi yapılır. Eğer ortalama bir değer vermek gerekirse dekara10 kgazot, 20-25 kgfosfor, 20-25 kgpotas sağlayacak şekilde gübre verilir, 2. sürüm yapılır, toprak tesviye edilir.

MASURA SIRTINA DİKİM YAPILIR

Sürülüp tesviye yapılan seraya 50x50x100 cm dikim sistemine göre  masuralar hazırlanır.  Hazırlanan  masuralar üzerine50 cmaralıklarla dikim çukurları açılır, açılan bu çukurlara ilaçlı suya batırılan fide, torbalarından çıkartılıp, yerine konur ve can suyu verilir.

SULAMA ÖNEMLİDİR

Kavunda dar ve geniş aralara verilen birinci sudan sonraki sulama önem arz eder. İkinci sulamayı yapabilmek için bitki mutlak su ihtiyacı  belirtileri  göstermediği  taktirde  meyvelerin  yumurta büyüklüğüne  kadar gelmesini  beklemek gerekir.  Bu  sulamayı zamanında yapabildikten sonra daha sonraki sulamalar bitki ve toprak durumuda gözönünde bulundurularak 5-7 gün arasında değişir.

SULAMA SUYU İLE GÜBRE

Toprak hazırlığında da anlatıldığı gibi temel gübreye ilave olarak bitki  gelişme  durumu  gözönünde  bulundurularak  5  kg  Azot’ta sulamalarla birlikte toprağa verilir.  Eğer imkan varsa meyvelerin irileşmeğe başladığı dönemde çiftlik gübresi şerbet şeklinde bitkilere verilir.

ÇAPA  YAPILIR

Birinci salamadan sonra toprak tava gelince dar ve geniş aralara düz bir çapa yapılır, birinci çapalamadan sonra yine toprak tav durumuna göre arıklama çapası yapılır. Bundan sonraki çapalama eğer mümkün olursa, bitki ipe alınıncaya kadar ot çapasıdır.

ASKIYA ALMAK GEREKİR

Kavunlarda ipe alınma hıyarlarda ki gibi olmakla beraber, bitkiler üzerinde, daha ağırca bulunacak meyvelerin yükünü çekecek kuvvette yine üstteki tele paralel istikamette ikinci bir tel veya ip yerden 5-10 cmyükseklikten çekilir. Bu iki tel birbirine askı ipi ile bağlanır.

Bitkiler uzadıkça bu bağlantı  ipine sardırılır.  Eğer bitkilerin aşağıya kayma tehlikesi söz konusu olursa o takdirde takriben her 25-30 cmde bitki sıkıştırılmayacak tarzda bağlama ipine yine bağlanır.

BUDAMA  NASIL? Kavunda erkencilik ve kaliteli meyve sağlamak için budamaya gerek  duyulmaktadır.  Ülkemizde  2  adet  budama  metodu uygulanmaktadır.

1. Metod: Bitkilerin ana gövdesi üzerinde meydana gelen yan sürgünler50 cm’ye kadar tamamen alınmakta, bundan sonra meydana gelen sürgünler 1 meyve 2 yaprak üzerinden tele kadar budanmakta telden sonra serbest bırakılmaktadır.

2. Metod: Bitkilerin 2 veya 4 gerçek yaprak üzerinden tepe sürgünü kesilmekte meydana gelen en kuvvetli yan sürgün ana gövde olarak geliştirilmekte ve bu gövdeden meydana gelen ikinci yan sürgünler 1 meyve 2 yaprak üzerinden tele kadar budanmakta, telden sonra serbest bırakılmaktadır.

TOZLANMA  YARDIM  İSTER

Kavunlar partenokarp meyve tutma özelliğine sahip değildir. Meyve tutumunun sağlanması için tozlanma ve döllenmeye gerek vardır. Tozlanmanın arılarla yapılması en emin bir yoldur, fakat bunun uygulamasının  zor olacağı  düşüncesiyle tozlamaya elle yardım etmekte fayda vardır. Döllemenin yeterli olmayışı meyvelerin şekil bakımından düzgün olmamasına neden olur.

HASAT NE ZAMAN?

Kavunlarda  hasat  zamanı  tesbitinde  meyve  kabuk  rengi değişiminden yararlanılır. Ayrıca meyve ağırlığının artması, meyvanın dip kısmının yumuşaması ve aromatik bir kokunun oluşması önemli kriterlerdir.

Olgunlaşan meyveler makas veya bıçak ile 4-5 cmsaplı olarak kesilir ve özel ambalajlarda pazarlanır.

VERİM

Bitki başına 4-6 adet meyve alınır. Ağırlık çeşit iriliğine göre farklı olmaktadır. Ama genelde sera çeşitlerinde ortalama meyve ağırlığı 1,5-2,5 kgarasında değişir.

ÖRTÜALTI KARPUZ YETİŞTİRİCİLİĞİ

Karpuz bitkisi kumlu-tınlı veya tınlı-kumlu,  humuslu, besin maddelerince zengin, su tutma kabiliyeti iyi ve drenaj sorunu olmayan topraklarda iyi bir gelişme göstermektedir.

TURFANDA  ÜRETİMİ  NEREDE?

Turfanda olarak karpuz yetiştirilecek topraklarda taban suyu seviyesi  1-1,5  metreden  daha  aşağıda olmalıdır.  Taban  suyu seviyesinin yüksek olması, toprağın soğumasına, köklerin havasız kalarak boğulmasına, birçok mantari hastalığın ortaya çıkmasına neden olur. Turfanda karpuz yetiştiriciliğinde çabuk ısınabilen kumlu topraklar tercih edilmelidir. Üstüste aynı toprağa karpuz ekmekten kaçınılmalıdır.

İKLİM İSTEĞİ KAVUN GİBİ

Karpuz tohumlarının. iyi bir çimlenme gösterebilmesi için uygun ortam  sıcaklığı  25-30°Cdir. 25-30°C  lik sıcaklıkta çimlendirilen tohumun plastik torbada veya direkt olarak toprakta gelişmesini devam ettirebilmesi içinde asgari12°Clik toprak sıcaklığına ihtiyaç vardır. Serada karpuz yetiştiriciliğinde nisbi nem bakımından istekleri ise gece % 80, gündüz ise % 50-65 dolayındadır.

İLKBAHARDA  ÜRETİLİR

Karpuz genel olarak ikinci mahsul yetiştiriciliği şeklinde yani ilkbahar sezonunda seraya sokulmaktadır. İlkbahar sezonunda karpuz yetiştirmede en uygun tohum ekim zamanı olarak 1-30 Aralık tarihleri tespit edilmiştir. Bu tarih serada bulunan 1. mahsülün durumuna göre erkene veya ileriye alınabilir. Bildiğimiz gibi karpuz gelişebilmesi için yüksek bir toprak sıcaklığı istediğinden dolayı çok erken ekim çok büyük avantaj sağlamamaktadır. Seraya dikim zamanıda yine 1 mahsule bağlı olarak 15 Ocak-15 Şubat arasında değişir.

FİDE ÜRETİMİ KAVUNA BENZER

Karpuz tohumları  daha önceden  hazırlanmış  olan  plastik torbalara derine kaçmamak kaydıyla yüzlek olarak ekilir, hafifçe sulanır ve üzeri polietilen örtüyle örtülür, çıkış başladıktan sonra bu örtü kaldırılır. Eğer imkan var ise fidelikte yetiştirilen bu fide torbalarının üzerine alçak tünel tesis edilebilir, bu tesis hem gelişmeye yardımcı olur, hem de dondan korunma için bir önlemdir.

FİDE DİKİMİ NASIL?

Karpuz dikilecek sera bir önceki mahsul serâyı terk ettikten sonra dekara 6-8 ton çiftlik gübresi serilerek güzelce sürülür. Eğer toprakta hastalık amilleri varsa gerekli ilaçlama yapılır. Birinci sürümden sonra toprak analiz raporları esas alınarak taban gübrelemesi yapılır.

DİKİM  MESAFESİ

Sürülüp, tesviyesi yapılan seraya 50x50x250 cm dikim sistemine göre  masuralar hazırlanır.  Hazırlanan  masuralar üzerine dikim çukurları  açılır.  Bu  çukurlara  ilaçlı  solüsyona  batırılan  fideler torbalardan çıkarılıp, yerine konur ve can suyu verilir.

SULAMA ZAMANI ÖNEMLİ

Dar ve geniş aralara verilen birinci sudan sonraki sulama önem arzeder. İkinci sulamayı yapabilmek için, bitki mutlak su ihtiyacı belirtileri göstermediği takdirde meyvelerin yaklaşık 400 gr ağırlığına kadar gelmesini beklemek gerekir. Bu sulamayı zamanında yaptıktan sonra daha sonraki  sulamalar bitki ve toprak durumunda gözönünde bulundurularak yapılır.

SULAMA İLE GÜBRE VERİLİR

Bitki gelişme durumu gözönünde bulundurularak azotlu ve potaslı gübreler sulamalarla birlikte toprağa verilir

İKİ ÇAPA

Çapaya en iyi reaksiyon gösteren bitkilerden birisi olduğu için en az iki kere çapalamaya ihtiyaç vardır. Birinci sulamadan sonra toprak tava gelince dar ve geniş aralara düz bir çapalama yapılır. Birinci çapalamadan  sonra yine toprak tav durumuna göre  arıklama çapalaması yapılır. Bundan sonraki çapalamalar, bitki kollarına ve köke zarar vermeyecek şekilde ot çapasıdır.

ASKIDA MI? YERDE Mİ?

Karpuz serada hem askıda hem .de yerde serbest olarak yetiştirilebilir. Askı için tüm bakım işlemleri kavun ile aynıdır. Ancak karpuz meyvelerinin iriliğinin daha fazla olması nedeniyle meyvelerin file torbalar ile desteklenmesi gerekir. Yerde yapılan üretimde de budama özenli yapılmalıdır. Hastalık ve zararlı mücadelesi başta olmak üzere diğer bakım işleri kavun ve hıyar ile aynıdır.

YETERLİ  TOZLANMA  İÇİN

Sera içinde arı bulundurulması tozlama için en emin yoldur. Eğer bunun uygulaması gerçekleştirilemiyorsa tozlamaya mutlaka elle yardım etmekte fayda vardır. Döllenmenin yeterli olmayışı meyvelerin şekil bakımından düzgün olmamasına neden olur.

 

HASAT ZAMANI

Karpuzun  hasadı  oldukça  güçtür,  olgun  olmadığını  usta yetiştiriciler anlayabilir. Olgun karpuzlar;

–  Elle vurulunca tok bir ses çıkarır.

–  Meyvelerin kabuk yüzeyindeki mum tabakası azalır ve karpuz kabuğu parlak bir görünüm alır.

–  Meyve sapının kolla birleştiği yerde bulunan yaprakçıklar kurur, meyve sapı incelir.

Diğer  kriterleri  birinci  kitaptaki  açıkta  yapılan  karpuz yetiştiriciliğinden inceleyebilirsiniz.

VERİM

En iyi bakım koşullarında sera karpuz üretiminde bitki başına en az 2-3 adet meyve alınır ve yine meyve ağırlığı çeşit özelliğine göre değişir.

ÖRTÜALTI KABAK YETİŞTİRİCİLİĞİ

Kabak serin iklim bitkisidir. Yüksek sıcaklıklardan hoşlanmaz, düşük sıcaklıklarda sıhhatli büyür, fakat hafif donda dahi ölür.

EKONOMİK  ÜRETİM ZAMANI

Örtü  altında  Sonbahar,  Tek  mahsul  ve  erken  ilkbahar dönemlerinde kabak yetiştiriciliği ekonomik olmaktadır.

TOHUMU NE ZAMAN EKELİM

Uygun  ekim  tarihleri  Sonbahar döneminde  Eylül  ayı,  tek mahsulde Ekim sonu, Kasım başı ve erken İlkbahar döneminde de Aralık ayı ortasıdır.

FİDE  ÜRETİMİ

Kabak fidelerinin yetiştirilmesi hıyarda olduğu gibidir. Ancak, Sonbahar döneminde aşırı ölçüde virüs zararı görüldüğünden virüs taşıyıcısı olan beyaz sineklerden korunmak için fidelerin tülbent (cibinlik bezi) altına alınması şarttır.

Tohumlar 15×15 cm boyutlarında harç dolu torbalara ekilir ve bolca sulanır. 20-25°Cortam sıcaklığında bir hafta içinde çimlenme tamamlanır. Fide gelişimi ve bakım işleri kavun ve karpuzda olduğu gibidir.

FİDE  DİKİMİ

Dikim mesafeleri çift sıra dikim sisteminde çift sıralar arası 120-130 cm, sıralar arası70 cm, sıra üzeride55 cmolmalıdır.

ASKI  İSTER

Kabak, serada fazla yer kaplamaması için askıya ,alınır. Boylanan çeşitler iple, az boylanan çeşitle,r ise kargıyla veya iple askıya alınır,

BUDAMA YAPILMAZ

Bitki üzerinde döllenmediği için büyümeyen meyve çiçeklerinin muhakkak koparılması gerekir. Çünkü bunlar kabağın seralarda görülen en önemli hastalıkları olan Kurşuni küf (Botrytis) ve Beyaz küfün (Sclerotinia) gelişmesi için en uygun ortamlardır.

MEYVE TUTUMUNA YARDIMCI OLALIM

Kabakta erkek ve dişi çiçekler aynı bitki üzerinde fakat ayrı ayrı yerlerdedir: Meyve tutumu için dişi çiçeklerin böcekler vasıtasıyla döllenmeleri gerekir. Bu yüzden böceklerin seraya girmesini önlemek ve gereksiz yere böcek ilaçları atmamak gerekir.

HASAT

Kabağın kış aylarında en geç üç günde bir, diğer dönemlerde ise iki günde bir hasat edilmesi gerekir. Hasatlar bıçakla yapılmalı ve özellikle çizilmemelerine itina edilmelidir.

Ayrıca havaların sıcak olduğu dönemlerde hasatlar sabah erken saatlerde yapılmalıdır. Sera içi ısındıktan sonra yapılacak hasatlar meyvenin muhafaza ömrünü çok kısaltır. Meyveler uygun kasalara çizilmeyecek şekilde düzgünce yerleştirilmelidir.

ÖRTÜALTI YETİŞTİRİCİLİNDE ENERJİ MUHAFAZA METODLARINDA GELİŞMELER

Türkiye’de enerji , seralarda ‘yetiştirilen ürünlerden elde edilen verim  ve  gelir dikkate  alındığında oldukça  pahalı  olduğundan ülkemizde zorunlu olarak iklim şartlarına bağlı bir seracılık gelişmiştir. Günümüzde serada sebze yetiştiriciliğinin en önemli meselelerinden biri kış aylarındaki düşük toprak ve hava sıcaklıklarıdır. Sera bitkilerini sadece düşük sıcaklık zararlarından ve dondan korumak amacına yönelik bir ısıtma dahi, üreticilerimize oldukça büyük maddi külfet getirmektedir.

GÜNEŞ ENERJİSİNDEN  YARARLANALIM

Antalya Seracılık Araştırma Enstitüsü’nde, güneş enerjisinden faydalanarak seraların ısıtılmasında çok basit sistemler geliştirilmiş ve pratiğe aktarılmıştır. Bu sistemlerle sağlanan birkaç derecelik sıcaklık artışları  dahi,  bitkilerde gelişmeyi, verimi, erkenciliği ve  meyve kalitesini önemli ölçüde artırdığından tüm üreticilerimizin bu sistemleri seralarında  uygulamaları  hem  kendileri  ve  hemde  memleket ekonomisi açısından yararlı görülmektedir. Uygulaması oldukça basit olan söz konusu sistemler şunlardır.

–  Malç uygulaması,

–  Su şilteleri uygulaması

– Alçak plastik tünel uygulaması

– Polietilen perde uygulaması.

MALÇ NEDİR?

Ürünün kalitesi ve miktarını arttırmak ve erkenciliği sağlamak için toprak yüzeyinin  organik  veya  inorganik  maddelerle  örtülerek kaplanmasına malçlama denir. Malç metaryali olarak çam pürü, bitki sapları, saman  balyaları,  kağıt,  torf,  çiftlik  gübresi… gibi organik  maddeler  ile,  değişik  renkteki  plastikler  (polietilen), alüminyum  levha ve folyeler, perlit … gibi inorganik maddeler kullanılır. Malç uygulamasının faydalı ve zararlı yönlerini inceleyelim.

MALÇLAMANIN  FAYDALARI

–  Toprak sıcaklığında 3-5°Clik artış yaparak bitkilerin kuvvetli büyümesini sağlar.

–  Toprak yüzeyinden fazla buharlaşmayı önlediğinden sulama sayısını azaltır.

–  Sera rutubetini düşürdüğünden bazı mantari ve bakteriyel hastalıkların yayılmasını engeller.

–  Toprakta tuzlulaşmaya mani olur.

–  Malç materyalinin  renk koyuluğuna göre yabancı otların gelişimi engellenir.

–  Malçlama, bitki türüne göre verimi ve erkenciliği arttırır. Verimde % 10-200 ürün artışı, 5-20 gün erkencilik sağlar.

Örneğin: Domatesde 2-10 gün erkencilik ve % 10-50 verim artışı Biberde   12-18 gün erkencilik ve % 10-70 verim artışı Patlıcanda 15-20 gün erkencilik ve % 100 verim artışı Çilekte    5-10 gün erkencilik ve % 10-50 verim artışı sağlanmıştır

MALÇLAMANIN  OLUMSUZ  ETKİSİ

–  Malçlamanın olumsuz etkisi faydasının yanında yok denecek kadar azdır. Yinede malçlama sera rutubetini düşürdüğünden buna bağlı olarak külleme ve kırmızı örümceğin yayılmasını kolaylaştırır.

–  Meyve tutması için döllenmenin gerekli olduğu çeşitlerde döllenmeye mani olur. Onun için malçlanmış seranın açık ve güneşli günlerde rutubetlendirilmesi gerekmektedir.

–  Ayrıca malçlama yapılan seralarda bitki kökleri yüzeysel geliştiği için köklerin toprağa bağlantısı zayıf olur. Bu nedenle bitkiler mutlaka ip ile desteklenmelidir.

MALÇ  UYGULAMASI NASIL YAPILIR?

Plastik malç uygulamasında: toprak tavında iken dikim yerleri hazırlanır ve hemen plastik toprak üzerine serilir. Fide dikilecek veya tohum ekilecek yerler x ve + şeklinde kesilerek ekim-dikim yapılır. Plastik mutlaka yanlardan toprağa tutturulmalıdır. 0.01-0.02 mmkalınlıkta dekara 18-20 kgplastik yeterli olmaktadır.

şekil 1. Serada plastik malç uygulaması.

ORGANİK  MALÇ

Organik malçlar ise sıra aralarına serilerek uygulanır. Böylece hem üzerinde yürünen toprağın sertleşmesi önlenir hemde organik materyalin fermantasyonu ile ortamda C02 gazının artışı sağlanır.

SU ŞİLTESİ UYGULAMASI

Isıtmasız seralarda güneş enerjisinden yararlanmak amacıyla kullanılır. Bitki sıralarının arasınâ yerleştirilen su şiltelerinin sera içi minimum sıcaklığını ve10 cmtoprak sıcaklığını belirli oranda artırdığı saptanmıştır. Bu sıcaklık farkının kış aylarındaki don zararını azalttığı da gözlenmiştir.

SİSTEMİN  ESASI  ŞUDUR

Su ile doldurulan şiltelerin gündüzleri seraya ulaşan enerjiyi suyun ısınması nedeniyle gece boyunca dışarı yayması ve sera içi sıcaklığın minimuma düşmesini engellemesidir. Su şiltelerinin sera içi minimum sıcaklığını 1-4°Cartırdığı saptanmıştır.

Şilte malzemesi olarak polietilen veya PVC kullanılır. 25-30 cm çapında ve 0.20-0.25 mm kalınlığındaki polietilen şiltelere su doldurulur ve bitki aralarına yerleştirilir.

ALÇAK PLASTIK TÜNEL UYGULAMASI

Sera içine yetiştirme yerlerine tohum ekimi veya fide dikiminden sonra alçak plastik tünel uygulaması yapılır. Fide yerleştirildiğinde öğrendiğimiz alçak plastik tünel uygulaması aynen yapılır. Yerden yükseklik 60-70 cmolur. Bu şekilde sera içinde ikinci bir sera oluşturulur ve geceleri oluşan düşük sıcaklıklardan bitkilerin zarar görmesi engellenir.

POLİETİLEN ISI PERDESİ UYGULAMASI

Seralarda geceleri meydana gelen ısı kaybını azaltmak amacıyla ısı perdesi kullanımı oldukça yaygındır. Isı perdesi olarak kullanılan örtü materyaline göre geceleri % 40-60 oranında enerji tasarrufu sağlamak mümkündür.

OLUMSUZ YÖNLERİNİ YOK  ETMELİYİZ

Ancak ısı perdelerinin ışık geçirgenliğini azaltması ve sera içi nisbi nemini yükseltmesi olumsuz yönüdür. Bu olumsuzluğu ortadan kaldırmak amacıyla son yıllarda çeşitli örtü materyalleri denenmektedir.

Isı perdesi

– ışığı engellememeli

– ince olmalı

– esnek ve dayanıklı olmalı

– ekonomik olmalıdır

Isı perdeleri seranın içine ikinci bir kat olarak monte edilir. Sera tavanı ve yanlarına ikinci bir sera şeklinde uygulanır.

DON TEHLİKESİNDEN KORUNMAK İÇİN YAĞMURLAMA SULAMA SİSTEMİ KULLANILABİLİNİR

Şanslı bir iklim kuşağında bulunan ülkemizde sera alanlarının çok yaygın bulunduğu Akdeniz sahil şeridinde oluşan donlar hem ufak boyutlu ve hemde kısa sürelidir.

GELENEKSEL SİSTEMLERE SON

Seraların dondan korunması için kullanılan sistemlerin hemen hemen tümü mazot veya odun sobalarıdır. Bu geleneksel dondan korunma sistemlerinin seralarda dondan korunma için kesin bir alternatif olmadığını çiftçilerimiz bugüne kadarki tecrübeleri neticesi öğrenmişlerdir.

ISITMA MALİYETİ  YÜKSEKTİR

Ayrıca, seralarda yapılan yetiştiriciliğin ısıtma maliyetinin oldukça yüksek olması son yıllarda çiftçilerimizi bir ümit arayışı içinde yepyeni bir  dondan  korunma  sistemi  olan  yağmurlama   sistemine yöneltmiştir.

BÜYÜK TASARRUF SAĞLAR

–   Petrolün dövizle alındığı, ormanlarımızın gittikçe azaldığı ülkemizde;  geleneksel  dondan  korunma  sistemlerinin  yerine yağmurlama sisteminin kullanılması suretiyle yapılabilecek olan tasarruf çok büyük boyutlardadır.

–   Örtüaltı yetiştiriciliğinde yağmurlama sistemiyle dondan korunma gerek  işçilikten  tasarruf,  gerekse  sera içi  havasının kirletilmemesi ve sera içi kullanım alanının artması açısından büyük faydalar sağlamaktadır.

TESİSİN  PROJELENDİRİLMESİNDE DİKKAT  EDİLECEK  HUSUSLAR

–  Mümkünse kuyu suyu kullanılmalıdır.

–  Rüzgar donlarının vuku bulabileceği yerlerde hakim yönündeki seraların başlarına birer yağmurlama başlığı ilave edilmelidir.

–  Belirli bir alanın sulanması için yeterli olan bir yağmurlama sisteminin; aynı alanın dondan korunması için yeterli olmayacağı unutulmamalıdır.

UYGUN  YAĞMURLAMA  BAŞLIĞI

–  3-4.5 atmosferlik işletme basıncında çalışabilen yağmurlama başlıkları tercih edilmelidir.

–  Dondan  korunma  amacıyla  kullanılan  yağmurlama başlıklarının bir devrini 20 saniyeden daha kısa sürede tamamlaması gerektiği unutulmamalıdır.

–  Soğuğun  şiddeti  ve  süresine  bağlı  olarak yağmurlama başlığının işletme basıncı ve memesi ayarlanmalıdır.

– Kullanılan yağmurlama sistemi seranın her tarafını etkisi altına alıp, ıslatabilmelidir.

–  Yüksek tünellerde plastik seraların örtü  plastiğini  sezon başında gergin olarak çekmeye özen göstermelidir.

BUZLANMAYA  DİKKAT

–  Özellikle yüksek plastik tünellerle plastik seralarda dış ortam sıcaklığı +2°Cye düştüğünde sistem çalıştırılmalı ve don tehlikesi tamamen geçinceye kadar devam etmelidir.

–  Çok zayıf konstrüksiyonlu seralarda bu sistem kullanılmamalı; eğer kullanılıyorsa mini yağmurlayıcılardan sakınılmalıdır. Zayıf konstrüksiyonlu seralarda 6-8 cm den daha kalın buz teşekkülüne imkan verilmemeli, buz kalınlığı artıyorsa yağmurlamaya bir müddet ara verilmelidir.

Sera Nedir ve Önemi

Sera Nedir ?

Serayı  kısaca “iklime bağlı kalmadan, bütün yıl boyunca ekonomik olarak sebze meyve  ve çiçeklerin yetiştirildiği, bitkilerin yetişmesine uygun şartların sağlanması amacı ile çevre şartları kontrol edilebilen veya düzenlenebilen  ışığı geçiren materyallerle örtülü yapı elemanları olarak  tanımlayabiliriz.

iklimle ilgili çevre koşullarına, tümüyle veya kısmen bağlı kalmadan gerektiğinde sıcaklık, ışık, nem ve hava gibi etmenler denetim altında tutularak bütün yıl boyunca çeşitli kültür bitkileriyle bunların tohum, fide ve fidanların üretmek, bitkileri korumak, sergilemek amacıyla cam, plastik v.b. ışık geçirebilen malzeme ile kaplanarak değişik şekillerde yapılan, yüksek sistemli bir örtüaltı yetiştiriciliği yapısıdır. Bu tür tesislerin bulunduğu işletmelere “sera işletmesi” denir.

Seralar,. Ilıman iklimin hüküm sürdüğü yerlerde sebze ve meyve yetiştiriciliği, genellikle sebzelerde cam örtü, meyvelerde ise plastik örtü altında yapılmaktadır. Bu nedenle Türkiye’de örtü altı sebze ve meyve yetiştiriciliği, daha çok Akdeniz İklimi’nin hüküm sürdüğü Akdeniz ve Ege Bölgesi’nde görülmektedir. Çünkü bu bölgelerde iklim, diğer bölgelere oranla ılımandır

Önemi

Sera, şu anda ülkemizde işsizliği azaltan, daha fazla ürün alınmasını sağlayan nüfusu kırsal kesimde tutarak çarpık şehirleşmeyi önleyen önlemlerin ilki olarak görülmektedir. Ayrıca taze sebze ve çiçek, tarlada ve bahçede yılın her mevsiminde yetiştirilemez. İnsan sağlığı yönünden sebzelerin her mevsimde taze olarak yenilmesi gerekmektedir. Sebzelerin insan sağlığı yönünde önemi, içinde bulunan vitaminler, hormonlar, bazlar, mineral ve biyokimyasal maddelerden dolayıdır. Sebzelerin çeşitli şekillerde saklanarak yetişme mevsiminin dışında tüketilmesi sorununa bir ölçüde çözüm olabilirse de, den dondurulan soğuk hava depolarında, konserve yapılan veya kurutulan sebzeler, tazesine göre birçok özelliğini kaybetmesine neden olmaktadır. Bunun yanında bazı sebzelerin bu şekilde saklanmasına olanakta yoktur.

Sebze üretimindeki bu dar boğazı aşmak ve tüketiciye her zaman taze sebze suni bilmek için bazı özel yapılarda uygun çevre koşullarının sağlanmasına gereksinim vardır. Sebze ve çiçeklerin yetişme, gelişmeye büyümeleri.için çevre koşul|arının uygun olmadığı mevsimlerde, taze sebze ve çiçek yetiştiriciliği ancak bu bitkilerin en iyi şekilde gelişmesi için uygun koşulların yaratıldığı sera olarak tanımlanan özel tesisleri planlamak ve kurmakla sağlanabilir. Seralarda bitkilerin ekonomik olarak yetiştirilmesi ve en iyi şekilde gelişme: için uygun ısı, nem, hava ve ışık gibi etmenler, en az yatırım ve işgücü ile sağlanabilmelidir.

 

Sera Yapı Malzemeleri

Seralarda kullanılan yapı malzemeleri, ve yapı elemanlarının planlanmasında ve seçiminde bölgenin iklim durumu, serada yetiştirilmek istenen bitki türü, seracılık işletmesinin büyüklüğü ve işletme tipi dikkate alınır.
Seranın yapım malzemesi seçilirken dikkat edilecek hususlar:

·         Sera yapı malzemesi ucuz, sağlam ve hafif olmalı.

·         Seri üretime uygun olmalı,

·         Enerji tasarrufunu sağlamalı,

·         Kuruluş ve tamiri kolay olmalı,

·         Hava koşullarından etkilenmemeli,

·         Sera içinde yeterli iklim ayarlaması yapılabilmelidir.

İskelet Malzemeleri ve Elemanları

Seralarda kullanılan değişik metaller mevcuttur Bunlardan en fazla kullanılanları , I profiller , T-Profiller, L-Profiller , Kutu Profiller,Boru Profiller, ve Çelik Levhalardır: Çelik profilleri birçok üstünlüğü yanında, paslanması en önemli sakıncasıdır. Bunun önlenmesi ya boyamayla ya da galvanize edilmesi gerekir.

2. İskelet Elemanları

İskeleti oluşturan elemanların şu özellikleri olması gerekir.

·         İskelet elemanları sağlam, ucuz ve hafif olmalı,

·         Kolay kurulabilmeli,

·         Gölgelemesi az olmalı yani sera içine giren ışığın miktarını azaltmamalı,

·         Hava geçirgenliği yani ısı kaybı az olmalıdır.

Bir seranın iskeletinde kolonlar (dikmeler) ve çatıyı oluşturan çeşitli elemanlar bulunursa da , çatı elemanları ayrı bir başlık altında incelenecektir.

3.Çatı Elemanları

Sera çatısı, çatıyı oluşturan elemanların kendi ağırlıklarını, çatıyı örtü malzemesini, çatı örtüsüne etkili olan kar ve rüzgar yükünü, tamir ve bakım için çatıya çıkan işçilerin ağırlığını ve çatıya asılan çeşitli bitki ekiliş yerlerini taşıyabilecek durumda olmalıdır.

4. Örtü Malzemesi

Serayı yağmur, kar ve rüzgar gibi dış etkenlerden koruyarak sera içinden ısı kaybını azaltan ve ışığı olanaklar ölçüsünde sera içine fazla geçiren saydam bir malzemeyle sera çatısı kaplanır. Sera kaplama malzemesi cam veya plastiktir. Seranın yan duvarına da bu malzeme ile kaplanır.

Sera örtü malzemesinde aranan özellikler:

·         Örtü, güneş ışığını en iyi şekilde geçirmeli, yansıtma, emme ve iletme gibi olaylarla ışık kaybına neden olmamalıdır.

·         Örtü altındaki ısıyı en üst seviyede tutmalı,

·         Örtü maliyeti yüksek olmamalıdır.

·         Örtü malzemesi fazla ağır olmamalıdır.

·         Monte edilmesi kolay olmalıdır.

·         Kolay deforme olmamalı, uzun ömürlü olmalıdır.

·         Işık geçirgenliğini kolay kaybetmemeli, kirlendiğinde kolay temizlenmelidir.

·         Örtünün iç yüzeyinde rutubet oluşturmamalıdır.

·         Kolay taşınabilmelidir.

·         Herhangi bir nedenle bozulma ortaya çıktığında kolay değiştirilebilmelidir.

Seralarda ısı yalıtımı arttırmak için plastik ve cam örtüler birlikte kullanılabilir. Bu şekilde ısı yalıtımı ile sera içinde %40 a varan enerji tasarrufu olmaktadır. Çift malzeme kullanma ile seraya giren ışık miktarı tek cama göre çift camda %10 ikinci kat olarak plastik kullanılmasında yoğunlaşma suyu ile birlikte bu oran %20 değerinde azalmaktadır.

3.2.1. Cam

Cam örtü malzemesinin avantajları

·         Uzun süre kullanılabilirler.

·         Işık geçirgenliği yüksektir.

·         Kolay temizlenir ve bakım masrafı yoktur.

·         Cam seralarda verim, plastik örtülü seralara göre daha yüksektir.

·         Mor ötesi (Ültraviyole) ışıklarından etkilenmez.

·         Kolay kirlenmedikleri için ışık geçirgenlikleri azalmaz.

·         Camlarda buğulanma ve nemlenme olmadığından, bitkilerin üzerine su damlaları gelerek bitkilerin hastalanması önlenir.

Cam örtü malzemesinin kaplanması: Örtü malzemeleri ısı ve nemin sera içinden sızmasını engelleyici şekilde kaplanmalıdır. camın genleşmesi göz önüne alınmalıdır.

Montajda cam macunu kullanılmalıdır. cam kaplama bindirme veya uç uca ekleme yöntemiyle yapılır. Bindirmede camların uçları birbiri üzerine 3-4 cm. bindirilerek arasında boşluk bırakılmadan veya uç uca eklenerek yapılmalı, eklenerek kaplama yapılacaksa, ek yerlerin arası macunlanmalıdır.

3.2.2. Plastik

Plastik örtünün avantajları

·         Plastikler vurma ve çarpmalara karşı duyarlı değildir.

·         Paslanmazlar

·         Ucuzdurlar

·         İşletme özelliği iyidir.

·         Kolay temizlenir ve saklanabilirler.

·         Kimyasal maddelere , özellikle asitlere karşı dayanıklıdır.

·         Güneş ışığını iyi geçirirler.

·         Renklendirme özellikleri iyidir.

·         Biyolojik zararlardan etkilenmezler.

Plastik örtülerde kullanılan  katkılar ve   tanımı;

 

UV (UltraViolet)
UV katkısı sera örtüsünün güneşe karşı dayanıklılığını artırır. Filmin kalınlığına, sera örtüsü için talep edilen dayanım süresine ve seranın kullanılacağı bölgeye göre farklı türlerde ve farklı oranlarda UV katkıları kullanılır. Bunlar 9, 12, 24, 36 ve 60 ay gibi süreler olmak üzere sera örtüsünün de çeşitlerini belirler.

 

IR (InfraRed)
IR katkısı, sera ısısını muhafaza ederek, gece ile gündüz arasındaki ısı kaybını +2o +5o  azaltarak en aza indirir. IR katkısı, sera içindeki don riskini azaltır ve bitkilerin strese girmesini önler, bitki gelişimini hızlandırır. Ayrıca, sera ısıtmasında enerji tasarrufu sağlar.

 

AF (AntiFog)
AF katkısı, terlemeden oluşan küçük su damlacıklarının bitki üzerine damlayarak zarar vermemesi için film yüzeyinden ince bir su tabakası olarak yayılmasını sağlar.

 

EVA (Ethylene-Vinyl Acetate)
EVA katkısı, filmin şeffaflığını artırır, filme sağlamlık ve esneklik kazandırır.

 

AD (AntiDust)
AD katkısı, sera örtüsünün dış yüzeyinde toz birikmesini dolayısı ile filmin ışık geçirgenliğinin azalmasını engeller.

 

 

AV (AntiVirus)
AV katkısı, bitkilerde oluşabilecek haşere faaliyetlerini ve bazı zararlı mantar türlerinin gelişimini engeller.

 

 

LD (Light Diffuser)
LD katkısı, güneş ışınlarının sera içinde kırılarak yayılmasını ve bu sayede bitkilerin güneşten yanmasını önler.

 

3.2.3 Seralarda Kullanılan Plastik Levhalar 

Seralarda Kullanılan plastik levhalar polyester, PVC, Plexicam olarak sınıflandırılırlar:
a) Cam lifleri kuvvetlendirilmiş Polyester Levhalar
Polyester Levhaların özellikleri:

·         Dalgalı olarak üretilirler.

·         Dayanıklı ve tamiri kolaydır.

·         Hafiftirler.

·         Üst yüzeylerinin kirlenmemesi ve ışıktan etkilenmemesi için bazı kimyasal maddelerle işlenmiştir.

·         İşlenmeyenler 5-8 yıl, işlenenler ise 10 yıl dayanırlar.

·         Morötesi ışıkları emerler.

b) PVC Levhalar

PVC Levhaların özellikleri:

·         Bu levhalar piyasada mat ve şeffaf olarak bulunur.

·         Işık geçirgenliği %85 dolayındadır.

·         Çivi ile çakılabilirler vidalanabilir ve yapıştırılabilir.

·         Zamanla ışık geçirgenliği azalır.

·         Mat olanlar zamanla beyazımsı bir renge dönüşür ve ışık geçirgenliği %30 oranında kaybeder.

·         Doluya karşı dayanıklı değildirler ve kolayca parçalanabilir.

·         Kolayca yanabilirler.

c) Plexicam :

Plexicam Levhaların özellikleri:

·         Boşluklu ve çift katlı olarak üretilmektedirler.

·         Özel aliminyum ya da çelik malzeme üzerine monte edilirler.

·         Isı ve nemle genleşmeye uğrayabilirler.

·         Işık geçirgenliği cama oranla biraz azdır.

·         Zamanla ışık geçirgenliğinde bir azalma olmaz.

·         Morötesi ışıkları geçirmezler.

·         Kolay yanarlar,

·         Doluya karşı dayanıklıdır,

·         İşlenmesi, delinmesi, kesilmesi biçilmesi ve yapıştırılması kolaydır.

5. Rüzgarlıklar

Rüzgarlıklar, rüzgar etkisini önlemek için çatı ve yan duvarlardaki kolonlar arasında çapraz çatı elemanları kullanılarak yapılır.

6. Kapılar

Kapılar serada yapılacak işler için giriş ve çıkışı sağlar. Kapılar doğal olarak ışığı geçiren sera içinde engel olan şeffaf örtü malzemesiyle kaplanır. Kapılarda genişlik ve yükseklik ihtiyaca göre minimum olmalıdır. Kapılar büyük yapılırsa açılıp kapanma esnasında serada ısı kaybı artar.
Küçük seralarda kapı genişliği 70 – 90 cm den daha dar olmalıdır.
Büyük seralarda rahat çalışmak için kapı genişliği 180 – 200 cm olmalı
Sera boyunun 30 m den fazla ise havalandırma iş akışının kolaylığı vb. için birden fazla kapı kullanılabilir.
Kapılar sera içinden dışarıya doğru açılmalıdır.

7. Pencereler

Pencereler, CO2, O2 ısı ve nem kontrolü için havalandırma yapılması için sisteme yerleştirilirler.
Pencereler kapalı durumda dışardan içeriye ışık, içerden de dışarıya ısı geçirmemelidir. Bunun için pencereler şeffaf örtü malzemesi ile kaplanmalıdır.
Doğal havalandırmanın yeterli miktarda olabilmesi için önerilen çatı pencerelerinin toplam alanın sera taban alanının %16-20 arasında olmalı ve bu açıklıklar çevre koşullarına uygun olarak ayarlanabilmelidir. Soğuk bölgelerdeki seralarda çatı pencere alanı daha küçük tutulmalıdır.
Sera pencereleri düzenlenirken havalandırma etkinliğinin maksimum olması Pencerelere ulaşımın kolay olması ve sera faydalı alanının maksimum tutulmasına dikkat edilir.

 

Mail Listesine Ekle

© 2018 Kardelen Seracılık. Tüm Hakları Saklıdır.

Adres Bilgileri

Kardelen Saracılık

Kaleici Mah. Fetih Cd. No: 16 ( Ali Baba Fidanlığı Yanı )
Çatalca \ İstanbul

0533 642 85 82

0533 640 85 52